Beyaz Yakalı Çalışanlar Fazla Mesai Alabilir mi?

1. Beyaz Yakalı Çalışanların Hukuki Statüsü ve Mevzuattaki Yeri

Beyaz yakalı çalışanların çalışma süreleri ve fazla mesai hakları, özellikle son yıllarda artan iş yoğunluğu, uzaktan çalışma modelleri ve esnek çalışma düzenleri nedeniyle iş hukukunun en tartışmalı alanlarından biri haline gelmiştir. Her ne kadar beyaz yakalı kavramı günlük yaşamda sıkça kullanılsa da, 4857 Sayılı İş Kanunu bakımından bu ifade teknik bir statüyü ifade etmez. İş sözleşmesine dayanarak çalışan herkes, yaptığı işin niteliği ne olursa olsun işçi sayılır ve bu nedenle çalışma süreleri bakımından İş Kanunu hükümlerine tabidir. Bu çerçevede beyaz yakalı çalışanların fazla mesai hakları da kanunun genel hükümleri doğrultusunda değerlendirilir.

2. Fazla Mesai Hakkının Yasal Çerçevesi: 45 Saat Sınırı ve Onay Şartı

Çalışma Süresi ve Fazla Mesai Tanımı

• Haftalık yasal çalışma süresi en fazla 45 saat olarak belirlenmiştir.
• Haftalık 45 saati aşan her çalışma, fazla çalışma sayılır ve saatlik ücretin %50 zamlı ödenmesi gerekir (1 saate karşılık 1,5 saat ücreti).
• Haftalık 45 saatin altındaki, ancak sözleşmeyle belirlenen süreyi aşan çalışmalar ise fazla sürelerle çalışma sayılır ve saatlik ücretin %25 zamlı ödenmesi gerekir.

Yıllık Sınır ve Onay Şartı

• Yıllık Fazla Mesai Sınırı: Bir işçi, yılda toplamda en fazla 270 saat fazla mesai yapabilir. Bu sınırın aşılması, işçi için haklı fesih nedeni olabilir.
• Onay Şartı: Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz. Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay iş sözleşmesinin yapılması esnasında ya da bu ihtiyaç ortaya çıktığında alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapmak istemeyen işçi verdiği onayı otuz gün önceden işverene yazılı olarak bildirimde bulunmak kaydıyla geri alabilir.

3. Kimler Fazla Mesai Alamaz?

Fazla mesai ücreti alamayacak olanlar, İş Kanunu'nun 41. maddesi ve Yargıtay içtihatları ile belirlenen istisnai üst düzey beyaz yakalı pozisyonlardır:

• Üst Düzey Yöneticiler (Yüksek Dereceli Yönetici): Kendi çalışma saatlerini kendisi belirleyebilen, işyerinin bütününü veya önemli bir bölümünü yöneten, işçileri işe alma ve işten çıkarma yetkisine sahip olan veya bu yetkileri kullanmak için tavsiyede bulunabilen yöneticiler.
• Görev Tanımı: Bu kişilerin fazla mesai yapması, görevin gereği olarak kabul edilir ve bu durumun iş sözleşmesinde açıkça belirtilmiş olması beklenir. Kendi çalışma saatlerini belirleyemeyen, amirinden talimat alan bir beyaz yakalı (örneğin uzman, koordinatör, şef) kural olarak fazla mesai hakkına sahiptir.

Dolayısıyla üst düzey yönetici statüsü, her durumda fazla mesai talebini engelleyen mutlak bir kriter değil, çalışma ilişkisine özgü koşullara göre değerlendirilen nispi bir istisnadır.

4. “Ücretin İçinde Fazla Mesai” Düzenlemesi Geçerli mi? Şartları Nelerdir?

İş sözleşmelerinde, işçinin aylık ücretine fazla mesai ücretlerinin de dahil edildiğine dair hükümler yer alabilir. Bu tür düzenlemeler belli şartlarla geçerli kabul edilir:

• Yazılı Belirlenme: Sözleşmede bu durumun açıkça yazılı olması gerekir.
• Asgari Ücretin Üzerinde Olması: Ödenen aylık ücret, asgari ücretin önemli ölçüde üzerinde olmalıdır. Aksi takdirde, fazla mesai ücreti ücrete dahil edilemez.
• Yıllık Sınırın Aşılmaması: Bu sözleşme kaydı, yılda 270 saate kadar olan fazla mesaiyi kapsayabilir. 270 saati aşan her çalışma için ayrıca fazla mesai ücreti ödenmesi şarttır.
• Oransızlık Denetimi: Ücretin içinde sayılan fazla mesai tutarı ile işçinin fiilen yaptığı fazla mesai tutarı arasında açık bir orantısızlık olmamalıdır.

5. Beyaz Yakalı Çalışanlarda Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır?

Beyaz yakalı çalışanlarda fazla mesai hesaplaması, esasen tüm işçiler için geçerli olan formüllerle aynıdır. Öncelikle işçinin saatlik ücreti belirlenir. Bunun için aylık brüt ücret 225’e bölünür. Daha sonra fazla çalışılan sürenin her bir saati için normal saatlik ücretinin %50 zamlı hâli uygulanır. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmalar ise saatlik ücretin yüzde 100 artırılması yoluyla hesaplanır.

Bu hesaplamalar yapılırken bordrolar, ücret dökümleri ve işyeri kayıtları dikkate alınır; ancak bordroda fazla mesai görünmüyorsa ve işçi bordroya ihtirazi kayıt koymuşsa, işçi tanık dahil her türlü delille iddiasını ispatlayabilir.

Hesaplama Formülü:

Fazla Mesai Ücreti = Saatlik Normal Ücret x 1.5 x Fazla Çalışılan Saat

• Saatlik Normal Ücret: Aylık Brüt Ücret / 225
• Örnek: Brüt aylık ücreti 36.000 TL olan ve bir ay 10 saat fazla mesai yapan bir çalışan için hesaplama (haftalık 45 saati aştığı varsayılır)

-Saatlik Normal Ücret: 36.000TL / 225 = 160TL

-1 Saat Fazla Mesai Ücreti: 160TL x 1.5 = 240 TL

-Toplam Fazla Mesai Ücreti: 240TL x 10 saat = 2.400 TL

6. Uzaktan ve Hibrit Çalışmada Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?

Son yıllarda yaygınlaşan uzaktan ve hibrit çalışma modelleri, fazla mesainin ispatı açısından yeni başvuru yolları ortaya çıkarmıştır. Uzaktan ve hibrit çalışmada da ispat yükü kural olarak işçidedir. Beyaz yakalılar, fiili çalışmayı somut ve yazılı delillerle ispatlamak zorundadır.

Bu çalışma modellerinde fiziksel giriş–çıkış kayıtları sınırlı olduğundan, dijital izler büyük önem taşımaktadır. E-posta gönderim saatleri, bilgisayar açılış-kapanış kayıtları, VPN logları, çevrim içi toplantı saatleri, görev teslim zamanları gibi veriler Yargıtay tarafından güçlü deliller olarak kabul edilmektedir.

İşin niteliği gereği yoğun iş yükü veya süreç baskısı nedeniyle işverenin fiilen fazla çalışmayı bildiği ya da bilmesi gerektiği durumlarda da fazla mesai kabul edilebileceği yönünde yerleşik içtihat mevcuttur.

İspat Araçları (Dijital Deliller):

• E-posta Kayıtları: İşveren veya amir tarafından mesai saatleri dışında gönderilen veya yanıtlanan e-postaların saat ve tarih bilgileri.
• Sistem/Log Kayıtları: Şirket bilgisayarlarına, VPN'e, sunuculara veya kullanılan projelendirme/iletişim yazılımlarına (Slack, Teams vb.) giriş-çıkış saatlerini gösteren dijital kayıtlar.
• Kamera Kayıtları: Hibrit çalışmada işyerine giriş çıkış saatlerini gösteren kayıtlar.
• Yazılı Talimatlar: Amirden gelen ve mesai dışı çalışma gerektiren görevlendirme veya talimatlar.

Yargıtay, bu tür dijital kayıtları önemli bir ispat aracı olarak kabul ederken, bu delillerin tanık beyanlarıyla da desteklenmesini talep edebilir.

7. Fazla Mesai Ödenmediğinde İşverenin Karşılaşabileceği Riskler ve Cezalar

Fazla mesai ücretinin ödenmemesi, işveren açısından ciddi sonuçlar doğurur. Fazla mesainin ödenmemesi hâlinde işçi, işçilik alacakları davası açarak geçmiş dönem fazla mesai ücretlerini, bunlara ilişkin faizleri ve gerekirse diğer haklarını talep edebilir. Bunun yanında, iş müfettişi denetimleri sırasında çalışma sürelerine ilişkin kayıtların düzenli tutulmaması veya gerçeği yansıtmaması hâlinde (onay almamak, 270 saat sınırını aşmak vb.)  idari para cezaları söz konusu olabilir. Ücretin ödenmemesi, işçi açısından haklı nedenle fesih sebebidir ve kıdem tazminatına hak kazandırır. Dava açılması durumunda, ödenmeyen fazla mesai alacaklarına en yüksek mevduat faizi uygulanır.

Bu nedenle işverenler açısından fazla çalışma uygulamalarını kayıt altına almak, çalışanların onaylarını almak ve şeffaf bir ücret politikası izlemek hukuki güvenlik açısından büyük önem taşır.

8. Serbest Zaman Uygulaması: Fazla Mesai Yerine Alternatif Bir Yöntem

Mevzuat, fazla çalışma karşılığında ücret ödemesi yerine işçiye serbest zaman kullandırılmasına da izin vermektedir. İşçi onay verdiği takdirde, her bir saat fazla çalışma için bir buçuk saatlik serbest zaman kullanabilir. Serbest zamanın işçiye en geç altı ay içinde kullandırılması gerekir. Bu uygulama, yoğun çalışma dönemlerinin olduğu işyerlerinde hem işçi hem işveren için esnek bir çözüm sunabilir.

9. Beyaz Yakalı Çalışanların Fazla Mesai Taleplerinde İspat Araçları

Fazla mesai alacağı davalarında ispat yükü işçidedir.

Yargıtay'ın Kabul Ettiği Temel İspat Araçları:

1. İmzalı Ücret Bordroları: Fazla mesai tahakkuku içeren imzalı bordrolar, aksini ispat edinceye kadar kesin delildir. Eğer bordroda fazla mesai görünmüyorsa, işçi fiili durumu ispatlamalıdır.
2. Yazılı İşyeri Kayıtları: İşyerine giriş çıkışı gösteren kayıtlar (parmak izi, kart okuma, elektronik sistem logları, puantaj kayıtları), şirket içi yazışmalar, e-postalar.
3. Tanık Beyanları: Özellikle yazılı delil bulunmadığı veya yetersiz olduğu durumlarda, aynı ortamda çalışan ve çalışma düzenini bilen iş arkadaşları, önemli bir delil aracıdır.
4. Hakkaniyet İndirimi: Yargıtay, ispatın genellikle tanık beyanlarına dayanması ve kesin yazılı kayıt olmaması durumunda, belirlenen fazla mesai alacağından %30 oranında hakkaniyet indirimi yapılmasını ilke olarak benimsemektedir.

10. Yargıtay Kararları

Yargıtay içtihatları, beyaz yakalı çalışanların fazla mesai taleplerinde temel belirleyicidir:

• İspat Yükü ve Delil Niteliği (Yargıtay 9. H.D.): Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bunu ispatlamakla yükümlüdür. Bordroda fazla mesai ödemesi görünmüyorsa, işçi yazılı belge veya güvenilir tanık beyanlarıyla fiili çalışmayı ispatlamalıdır.
• Üst Düzey Yönetici İstisnası (Yargıtay Genel İlkesi): Yüksek dereceli yönetici pozisyonunda olup, kendi çalışma saatlerini serbestçe belirleyebilen ve işyerini sevk ve idare eden kişilerin fazla mesai talepleri reddedilir. Eğer bir beyaz yakalı, yönetici unvanına sahip olsa bile, amirinden talimat alıyor ve çalışma saatlerine uymak zorundaysa, fazla mesai hakkına sahiptir.
• Uzaktan Çalışmada Dijital İspat: Uzaktan çalışma sistemlerinde, işçinin sisteme giriş-çıkış saatlerini gösteren bilgisayar log kayıtları ve e-posta trafikleri, fazla mesainin ispatı için somut delil olarak kabul edilir.
• Ücretin İçinde Fazla Mesai: Fazla çalışmanın ücretin içinde olduğu yönündeki sözleşme hükümlerinin, yılda 270 saati aşan kısmı kapsamadığı ve bu hükmün sadece asgari ücretin çok üstünde ücret alan işçiler için geçerli olduğu vurgulanır. (Yargıtay 9. HD.)

Sonuç

Beyaz yakalı çalışanların fazla mesai hakları, İş Kanunu’nun genel hükümleri kapsamında güçlü bir şekilde korunmaktadır. Çalışma sürelerinin düzenlenmesi, fazla mesai onayı, ücretlendirme ve ispat konularında hem işçi hem de işveren açısından dikkat edilmesi gereken çok sayıda ayrıntı bulunmaktadır. Gerek geleneksel ofis çalışmasında gerek uzaktan/hibrit çalışma modellerinde, fazla mesai uygulamalarının şeffaf ve kayıtlı şekilde yürütülmesi uyuşmazlıkların önüne geçmek açısından büyük önem taşır.

Kaynakça

4857 Sayılı İş Kanunu

Yargıtay 9. H.D. 2014/27740 E, 2014/22316 K, 30.06.2014 T. Sayılı kararı

Yargıtay 7. H.D. 2014/22017 E, 2014/22837 K, 19.11.2015 T. Sayılı kararı

https://www.muhasebetr.com/ (Erişim tarihi: 8 Aralık 2025)