Doğum Sonrası Sırasıyla İzinler Nasıl Kullanılır?

Doğum Sonrası Analık İzni ve Süresi
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca, doğum yapan kadın işçiye doğum sonrasında belirli sürelerle analık hali izni verilir. Bu izin, annenin doğum sonrası iyileşme sürecini desteklemek amacıyla zorunlu olarak kullandırılır. Kamu ve özel sektörde çalışan tüm annelerin doğum iznini uzatan düzenleme kapsamında doğum izni süresi doğumdan önce 8 hafta, doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftaya çıkarıldı.
Not: Resmi Gazete’de yayımlanan karar doğrultusunda, 1 Nisan 2026 tarihi itibarıyla doğum yapmış olan ancak doğum tarihinden itibaren 24 haftalık süreyi henüz doldurmamış olan anneler, talep etmeleri durumunda bu 8 haftalık ek izinden yararlanabilecekler. Bu doğrultuda doğum sonrası yeni izin süreleri şu şekildedir;

• Tekil gebelikte: 16 hafta
• Çoğul gebelikte: 18 hafta
• Gebelik sürecinde kullanılmayan doğum öncesi izin süreleri (örneğin erken doğum ya da annenin çalışmayı tercih etmesi durumunda (38. haftaya kadar çalışmaya devam edilebilir) doğum sonrası izne eklenir. Böylece toplam izin süresi uzayabilir.

Ücretsiz İzin Hakkı
Analık izninin tamamlanmasının ardından kadın işçiye tanınan bir diğer önemli hak ücretsiz izindir. İş Kanunu m.74 kapsamında düzenlenen bu hak, çalışanın talebine bağlıdır ve işveren tarafından reddedilemez.
Ücretsiz izinle ilgili temel hususlar şunlardır:
-En fazla 6 ay süreyle kullanılabilir.
-Tamamen çalışanın talebine bağlıdır. Bölünerek de kullanılabilir.
-Bu süre boyunca maaş ödenmez ve sigorta primi yatırılmaz.
-Ücretsiz izin süresi, yıllık ücretli izin hesabında ve kıdem tazminatı hesaplamasında dikkate alınmaz.
Bu hak, özellikle bebeğin ilk aylarında annelerin daha fazla zaman ayırabilmesini sağladığı için oldukça yaygın kullanılmaktadır.

Süt İzni Uygulaması
Doğum sonrası işe dönüşte çalışan annelere tanınan en önemli haklardan biri de süt iznidir. İş Kanunu m.74/7 uyarınca düzenlenen bu hak, annenin bebeğini emzirebilmesini destekler.
Süt izni ile ilgili uygulama şu şekildedir:
-Çocuk 1 yaşına gelene kadar devam eder.
-Günlük toplam 1,5 saat olarak kullandırılır.
-Bu sürenin hangi saatlerde ve nasıl bölünerek kullanılacağını işçi belirler.
-Süt izni, çalışma süresinden sayılır.
Ancak önemli bir istisna bulunmaktadır: Yarı zamanlı çalışma hakkından yararlanan kadın işçilere süt izni uygulanmaz. Bu durum, hakkaniyet ilkesi gereği düzenlenmiştir.

Yarı Zamanlı Çalışma Hakkı
En çok karıştırılan ve en avantajlı haklardan biridir. Analık izninin bitiminden itibaren çalışan anneye tanınan bir diğer hak yarı zamanlı çalışmadır. Bu hak, çocuğun bakım ve gelişim sürecinde annenin daha fazla zaman ayırabilmesini amaçlar.
Çalışma Düzeni: Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin yarısı (22,5 saat) çalışılır. Bu sürenin hangi günler veya saatler olacağını işveren belirler.
Gelir Dengesi:  İşveren: Fiilen çalıştığınız sürenin (yarım maaş) ücretini ve primini öder.

İŞKUR: Çalışmadığınız süre için "Yarım Çalışma Ödeneği" öder (Brüt asgari ücret üzerinden hesaplanır, damga vergisi hariç kesinti yapılamaz).
Yarı zamanlı çalışma hakkından yararlanmak için:
-Analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içinde yazılı başvuru yapılmalıdır.
Sağlanan süreler ise çocuk sayısına göre değişir:
-Birinci doğumda: 60 gün
-İkinci doğumda: 120 gün
-Üçüncü ve sonraki doğumlarda: 180 gün
-Çocuğun engelli doğması halinde: 360 gün
Bu süreçte:
-İşçi, işverenden yarım ücret alır.
-Kalan süre için ücretsiz izinli sayılır.
-Bu hak yalnızca bir kez kullanılabilir.
-Yarı zamanlı çalışma süresince süt izni uygulanmaz. Bunun sebebi; Kanun koyucu, günün yarısında evde olduğunuzu varsaydığı için yarım çalışma döneminde ayrıca 1,5 saatlik süt izni hakkı tanımaz.

Kısmi Süreli Çalışma Hakkı
Doğum sonrası getirilen önemli esnek çalışma modellerinden biri de kısmi süreli çalışmadır. 2016 yılında yapılan düzenleme ile İş Kanunu’nun 13. maddesine eklenen hükümle hayata geçirilmiştir. Bu model, annelerin iş hayatından tamamen kopmadan çocuk bakımına zaman ayırabilmesini sağlar. 
Bu hak, analık izni, ücretsiz izin ve yarı zamanlı çalışma sürelerinin tamamlanmasının ardından devreye girer.

Kapsam ve Süre
-Çocuk, zorunlu ilköğretim çağına başlayana kadar kullanılabilir
-Bu haktan anne veya baba faydalanabilir
-Ancak bunun için her iki eşin de çalışıyor olması gerekir

Uygulama Şartları
-Haftalık çalışma süresi, tam zamanlı çalışmanın en fazla 2/3’ü kadar olabilir.
-İşçi talebini en az 1 ay önceden işverene yazılı olarak bildirmelidir.
-Diğer eşin çalıştığını gösterir belge sunulmalıdır.
-Bu hak, her çocuk için yalnızca bir kez kullanılabilir.

İşverenin Yetki ve Sorumluluğu
İşveren, kısmi süreli çalışma talebini reddedemez. Ancak:
-Çalışma saatlerini, işin niteliği ve işyeri koşullarına göre belirleme yetkisine sahiptir.
-Bu yetki, dürüstlük kuralları çerçevesinde kullanılmalıdır.

Kısmi Süreli Çalışma Şartları
Bu haktan yararlanmak için temel şart:
-Eşlerin her ikisinin de çalışıyor olmasıdır.
Ancak bazı istisnalar vardır:
-Eşin ağır hastalığı,
-Velayetin tek ebeveynde olması,
-3 yaşından küçük çocuğun evlat edinilmesi,
Bu durumlarda diğer eşin çalışma şartı aranmaz.

İstisnai Durumlar
Aşağıdaki işlerde işveren kısmi süreli çalışma talebini kabul etmek zorunda değildir:
-Özel sağlık kuruluşlarında tam zamanlı çalışması zorunlu görevler,
-Vardiyalı ve kesintisiz üretim yapılan sanayi işleri,
-Bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işleri,
-İşin niteliği gereği bölünerek yapılması mümkün olmayan işler.
Bu istisnalar, ilgili yönetmelikte açıkça düzenlenmiştir.

Doğum Sonrası İzinlerin Kullanım Sırası
Doğum sonrası haklar belirli bir sistematik içinde kullanılmaktadır. En yaygın uygulama sırası şu şekildedir:

1. Analık izni (zorunlu)
2. Ücretsiz izin (isteğe bağlı)
3. Yarı zamanlı çalışma (isteğe bağlı)
4. Kısmi süreli çalışma (alternatif model)
5. İşe dönüş sonrası süt izni (işe dönüş olursa sıralamada 3. Kısma yükselir).

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bazı hakların alternatif olmasıdır. Örneğin yarı zamanlı çalışma ile süt izni birlikte uygulanmaz.

İşverenin Yükümlülükleri
Doğum sonrası izin ve çalışma hakları, büyük ölçüde emredici niteliktedir. Bu nedenle işverenlerin yükümlülükleri oldukça açıktır:
-Analık iznini kullandırmak zorundadır,
-Ücretsiz izin talebini reddedemez,
-Yarı zamanlı çalışma hakkını engelleyemez (şartlar sağlanıyorsa),
-Kısmi süreli çalışma talebini kural olarak kabul etmek zorundadır,
-Süt iznini eksiksiz kullandırmalıdır.
Bu yükümlülüklerin ihlali, çalışan açısından haklı fesih ve çeşitli hukuki sonuçlar doğurabilir.

Sonuç
Doğum sonrası süreçte çalışan annelere tanınan haklar, yalnızca bireysel bir ayrıcalık değil; aynı zamanda toplumsal bir gerekliliktir. Bu hakların doğru bilinmesi ve etkin şekilde kullanılması, hem annenin hem de çocuğun sağlıklı bir yaşam süreci geçirmesine katkı sağlar. İşverenlerin de bu süreci yasal çerçevede ve hassasiyetle yönetmesi, sürdürülebilir bir çalışma hayatı açısından büyük önem taşır.