Kısmi Süreli Çalışma Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesine göre, işçinin haftalık çalışma süresinin tam zamanlı emsal çalışana göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi halinde yapılan çalışma kısmi süreli çalışma olarak tanımlanmaktadır. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği md:6; İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır.
Türkiye'de tam zamanlı çalışma süresi haftalık 45 saat olarak kabul edilmektedir. Bu sürenin altında yapılan düzenli çalışmalar, taraflar arasında kısmi süreli iş sözleşmesi kurulması halinde kısmi süreli çalışma kapsamında değerlendirilir.
Örneğin haftada 20, 25 veya 30 saat çalışan bir işçi, mevzuat açısından kısmi süreli çalışan olarak kabul edilebilir.
Kısmi Süreli Çalışanların SGK Prim Günü Nasıl Hesaplanır?
Kısmi süreli çalışanların SGK prim günü, fiilen çalışılan gün sayısına göre değil, çalışılan toplam saat esas alınarak hesaplanır.
SGK uygulamalarına göre;
7,5 saat çalışma = 1 prim günü
Hesaplama formülü şöyledir:
Toplam aylık çalışma saati ÷ 7,5 = Prim ödeme günü
Hesaplama sonucunda çıkan küsuratlı değer bir üst tam güne tamamlanır.
Örnek
Haftalık çalışma süresi: 20 saat
Aylık çalışma süresi:
20 × 4 = 80 saat
Prim günü:
80 ÷ 7,5 = 10,66
SGK bildirimi 11 gün olarak yapılır.
Bu nedenle kısmi süreli çalışanların prim günü her ay farklılık gösterebilir.
Ayda Kaç Gün SGK Bildirimi Yapılır?
Kısmi süreli çalışanlar için SGK bildirimi; en fazla 20 gün (veya toplam 150 saat) yapılabilir. Önemli olan, bildirimin çalışılan saat karşılığı oluşan prim günü üzerinden düzenlenmesidir. Çalışılmayan günler ise SGK sisteminde eksik gün olarak yer alır.
Eksik Gün Bildirimi Nasıl Yapılır?
Kısmi süreli çalışanların ay içinde 30 günden az bildirilen süreleri için işverenin eksik gün nedenini SGK'ya doğru şekilde bildirmesi gerekir.
Kısmi süreli çalışanlarda en sık kullanılan eksik gün nedeni:
Kod 06 – Kısmi İstihdam
İşverenin ayrıca;
- yazılı kısmi süreli iş sözleşmesini,
- puantaj kayıtlarını,
- çalışma çizelgelerini
mevzuata uygun şekilde muhafaza etmesi önemlidir. Eksik gün bildiriminin yanlış yapılması, hem idari para cezasına hem de hizmet tespitine ilişkin uyuşmazlıklara yol açabilir.
Kısmi Süreli Çalışanların Maaşı Nasıl Hesaplanır?
Kısmi süreli çalışanların maaşı, tam zamanlı çalışanlardan farklı olarak çalışılan süre esas alınarak hesaplanır. Başka bir ifadeyle, çalışanın aylık ücreti; iş sözleşmesinde kararlaştırılan çalışma süresi, emsal tam zamanlı çalışanın ücreti ve ilgili ay içerisinde fiilen çalışılan saat dikkate alınarak belirlenir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca kısmi süreli çalışanlar, ücret ve diğer bölünebilir haklardan tam zamanlı emsal çalışanlara göre çalıştıkları süreyle orantılı olarak yararlanırlar. Bu nedenle kısmi süreli çalışanların maaş hesaplamasında temel esas, orantılı ücret ilkesidir.
Maaş hesaplaması yapılırken aşağıdaki adımlar izlenir.
1. Tam Zamanlı Emsal Brüt Ücret Belirlenir
İlk olarak aynı işyerinde, aynı veya benzer işi yapan tam zamanlı çalışanın aylık brüt ücreti esas alınır. Eğer işyerinde emsal bir çalışan bulunmuyorsa, aynı sektörde benzer işi yapan tam zamanlı çalışanların ücreti dikkate alınabilir.
2. Saatlik Brüt Ücret Hesaplanır
İş Kanunu'na göre haftalık normal çalışma süresi 45 saattir. Aylık çalışma süresi ise uygulamada genel kabul gören hesaplamaya göre 225 saat (45 saat × 5 hafta) olarak esas alınmaktadır.
Saatlik brüt ücret aşağıdaki formülle hesaplanır:
Saatlik Brüt Ücret = Aylık Brüt Ücret ÷ 225
Örnek Hesaplama:
60.000 TL(aylık brüt ücret) ÷ 225 = 266,67 TL
Bu durumda çalışanın 1 saatlik brüt ücreti 266,67 TL olacaktır.
3. Aylık Çalışma Süresi Hesaplanır
Daha sonra çalışanın ilgili ay içerisinde fiilen çalışacağı toplam saat belirlenir.
Örneğin çalışan;
- Haftada 20 saat çalışıyorsa,
aylık çalışma süresi yaklaşık olarak:
20 × 4 = 80 saat olacaktır.
İşyerinde farklı çalışma programı uygulanıyorsa puantaj kayıtları esas alınmalıdır.
4. Brüt Ücret Hesaplanır
Saatlik ücret ile aylık çalışma süresi çarpılarak çalışanın brüt maaşı bulunur.
Formül:
Saatlik Brüt Ücret × Çalışılan Saat = Brüt Ücret
Hesaplama:
266,67 TL × 80 saat
= 21.333,60 TL
Buna göre çalışanın aylık brüt ücreti 21.333,60 TL olacaktır.
5. SGK Prim Gün Sayısı Hesaplanır
Kısmi süreli çalışanların SGK prim günü, çalışılan gün sayısına göre değil, toplam çalışma saatine göre belirlenir.
Formül: Toplam Çalışma Saati ÷ 7,5
Hesaplama:
80 ÷ 7,5 = 10,66 gün
Küsuratlı sonuçlar bir üst tam güne tamamlandığından çalışanın SGK bildirimi 11 gün üzerinden yapılacaktır.
6. Yasal Kesintiler Hesaplanır
Brüt ücret belirlendikten sonra yürürlükteki mevzuata göre bordro kesintileri hesaplanır.
Başlıca kesinti kalemleri şunlardır:
- SGK işçi primi (%14)
- İşsizlik sigortası işçi primi (%1)
- Gelir vergisi
- Damga vergisi
Gelir vergisi hesaplanırken SGK ve işsizlik sigortası primi düşüldükten sonra kalan tutar esas alınır. Ayrıca yürürlükteki asgari ücret gelir ve damga vergisi istisnaları da uygulanır.
Bu nedenle aynı çalışma saatine sahip iki çalışanın net maaşı; vergi dilimi, engellilik indirimi, BES kesintisi veya icra kesintisi gibi nedenlerle farklılık gösterebilir.
7. Net Ücret Belirlenir
Brüt ücret üzerinden tüm yasal kesintiler yapıldıktan sonra çalışanın eline geçen tutar net ücret olarak belirlenir.
Net ücret hesaplanırken aşağıdaki unsurlar dikkate alınır:
- Brüt ücret
- SGK işçi primi
- İşsizlik sigortası işçi primi
- Gelir vergisi
- Damga vergisi
- Asgari ücret vergi istisnası
- Varsa BES kesintisi
- Varsa icra veya nafaka kesintileri
Dolayısıyla net ücret, yalnızca çalışma saatine değil aynı zamanda çalışanın kişisel bordro bilgilerinin tamamına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Kısmi Süreli Çalışanlar Yıllık İzin Hakkı Kazanır mı?
Evet.
4857 sayılı İş Kanunu'na göre kısmi süreli çalışanlar da yıllık ücretli izin hakkına sahiptir.
Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışan kısmi süreli işçi, tam zamanlı çalışanla aynı sürelerde yıllık izin kullanabilir.
Yıllık izin süreleri;
- 1–5 yıl: 14 gün
- 5–15 yıl: 20 gün
- 15 yıl ve üzeri: 26 gün
olarak uygulanır.
Çalışma süresinin kısmi süreli olması, yıllık izin hakkını ortadan kaldırmaz veya izin süresini azaltmaz.
Kısmi Süreli Çalışanlar Kıdem ve İhbar Tazminatı Alabilir mi?
Kısmi süreli çalışanlar da gerekli şartları sağlamaları halinde kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanabilir.
Bir yıllık kıdeme ulaşan ve kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde iş sözleşmesi sona eren kısmi süreli çalışanlar için kıdem tazminatı hesaplanır.
Aynı şekilde bildirim sürelerine uyulmaması halinde ihbar tazminatı da söz konusu olabilir.
Tazminat hesabında esas alınan ücret, çalışanın son giydirilmiş brüt ücreti olup çalışma modelinin kısmi süreli olması tek başına tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Genel Sağlık Sigortası (GSS) Açısından Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Kısmi süreli çalışanların en fazla gözden kaçırdığı konulardan biri Genel Sağlık Sigortasıdır.
Özellikle aylık çalışma günü 8 gün ve altında olan çalışanlar bakımından 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesi kapsamında eksik günlere ilişkin GSS yükümlülükleri doğabilir. Çalışanın başka bir kapsamda sağlık güvencesinin bulunup bulunmaması bu değerlendirmede önem taşır.
Bu nedenle çalışanların e-Devlet üzerinden hizmet dökümlerini ve GSS durumlarını düzenli olarak kontrol etmeleri önerilir.
Uygulamalı Bordro Örneği
|
Bordro Kalemi
|
Hesaplama
|
Tutar
|
|
Tam zamanlı emsal brüt ücret
|
—
|
60.000,00 TL
|
|
Saatlik brüt ücret
|
60.000 ÷ 225
|
266,67 TL
|
|
Aylık çalışma süresi
|
—
|
80 saat
|
|
Kısmi süreli brüt ücret
|
266,67 × 80
|
21.333,60 TL
|
|
SGK prim günü
|
80 ÷ 7,5
|
11 gün
|
|
SGK işçi primi (%14)
|
Brüt ücret üzerinden
|
Mevzuata göre hesaplanır.
|
|
İşsizlik sigortası işçi primi (%1)
|
Brüt ücret üzerinden
|
Mevzuata göre hesaplanır.
|
|
Gelir vergisi
|
Vergi matrahı üzerinden
|
Vergi dilimine göre hesaplanır.
|
|
Damga vergisi
|
Yasal oran üzerinden
|
Mevzuata göre hesaplanır.
|
|
Net ücret
|
Yasal kesintiler sonrası
|
Bordro sonucunda belirlenir.
|
Bordro Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar ve En Sık Yapılan Hatalar
Kısmi süreli çalışanların maaşı hesaplanırken yalnızca çalışılan saatlerin esas alınması yeterli değildir. Çalışma sürelerinin puantaj kayıtlarıyla doğru şekilde belgelendirilmesi, SGK prim gününün mevzuata uygun olarak hesaplanması, eksik gün bildiriminin doğru kodla yapılması ve ücret bordrosunun yürürlükteki yasal düzenlemelere uygun hazırlanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca gelir vergisi istisnası, saatlik ücret hesaplaması ve diğer bordro işlemlerinin doğru uygulanması, hem işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi hem de çalışan haklarının korunması açısından gereklidir.
Uygulamada işverenlerin en sık karşılaştığı hatalar şunlardır:
- SGK prim gününü çalışma saatine göre değil, fiilen çalışılan gün sayısına göre hesaplamak,
- Çalışma sürelerini puantaj kayıtlarıyla belgelendirmemek,
- Eksik gün nedenini veya kodunu hatalı bildirmek,
- Saatlik ücret hesabında yanlış katsayı veya hesaplama yöntemi kullanmak,
- Kısmi süreli çalışanların yıllık ücretli izin haklarını göz ardı etmek,
- Kıdem ve ihbar tazminatına ilişkin hakları dikkate almamak,
- Genel Sağlık Sigortası (GSS) yükümlülüklerini ve eksik günlere ilişkin sorumlulukları ihmal etmek.
Bu tür hatalar, SGK denetimlerinde idari para cezalarıyla karşılaşılmasına, hizmet tespitine ilişkin uyuşmazlıklara ve işçilik alacağı davalarına neden olabileceğinden, bordro süreçlerinin mevzuata uygun, eksiksiz ve dikkatli bir şekilde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
Sonuç
Kısmi süreli çalışma, çalışanlara esneklik, işverenlere ise etkin iş gücü planlaması sağlayan önemli bir çalışma modelidir. Ancak bu modelde SGK prim günü hesaplaması, eksik gün bildirimi, ücret bordrosu ve sosyal güvenlik yükümlülüklerinin mevzuata uygun şekilde yerine getirilmesi büyük önem taşır. Doğru uygulamalar, hem çalışan haklarının korunmasını sağlar hem de işverenlerin hukuki ve mali risklerle karşılaşmasını önler.
Kaynakça
4857 sayılı İş Kanunu, Kabul Tarihi: 22.05.2003, Resmî Gazete: 10.06.2003, Sayı: 25134.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Kabul Tarihi: 31.05.2006, Resmî Gazete: 16.06.2006, Sayı: 26200.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). Kısmi Süreli Çalışanların Genel Sağlık Sigortası ve İşsizlik Sigortasından Yararlanma Hakları. Ankara: Sosyal Güvenlik Kurumu Yayınları.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). 2026/11 Sayılı Genelge: Kısmi Süreli Çalışanlardan Borçlanma Yapanların Genel Sağlık Sigortası Prim İşlemleri, Ankara, 2026.
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. 4857 Sayılı İş Kanunu Kapsamında Çalışma Süreleri ve Çalışma İlişkilerine İlişkin İkincil Mevzuat. Ankara.
Kısmi Süreli ve Çağrı Üzerine Çalışma Yönetmeliği, Resmî Gazete, 06.04.2004, Sayı: 25425.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği, Resmî Gazete, 12.05.2010, Sayı: 27579.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. 4857 Sayılı İş Kanunu, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat.
