Fazla mesai hesabında yarım saat ve bir saate tamamlama kuralı nasıl uygulanır? Günlük çalışma süresi yuvarlanır mı? 4857 sayılı İş Kanunu, Fazla Çalışma Yönetmeliği ve Yargıtay'ın emsal kararları ışığında fazla çalışma hesabını örneklerle ayrıntılı olarak inceleyin.
İşverenler, insan kaynakları profesyonelleri, bordro uzmanları ve çalışanlar açısından fazla çalışma hesaplamaları, iş hukukunun en çok uyuşmazlık yaşanan konularından biridir. Özellikle Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinde yer alan "yarım saat ve bir saate tamamlama" kuralı uygulamada sıklıkla yanlış yorumlanmaktadır.
Pek çok işyerinde ve hatta bazı bilirkişi raporlarında, günlük çalışma süresinin sonunda kalan 15 dakika, 30 dakika veya 45 dakikalık sürelerin doğrudan yarım saate ya da bir saate tamamlandığı görülmektedir. Oysa bu uygulama, Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre hukuka uygun değildir.
Peki gerçekten 7 saat 45 dakika çalışan bir işçinin çalışma süresi 8 saat olarak mı kabul edilmelidir? Günlük çalışma süreleri mi yuvarlanır, yoksa yalnızca fazla çalışma süresi mi? Haftalık 45 saatlik yasal çalışma sınırı aşılırken hangi hesaplama yöntemi uygulanmalıdır? Fazla mesai hesabında yarım saat ve bir saate tamamlama kuralı hangi aşamada devreye girer?
Bu soruların doğru şekilde cevaplandırılması; fazla mesai ücretlerinin eksik veya fazla hesaplanmasının önüne geçilmesi, işverenlerin olası işçilik alacağı davalarıyla karşılaşmaması ve bordro işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Bu yazımızda; 4857 sayılı İş Kanunu, İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği ile Yargıtay'ın emsal kararları ışığında fazla mesai hesabında yarım saat ve bir saate tamamlama kuralının nasıl uygulanması gerektiğini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Ayrıca uygulamada en sık yapılan hesaplama hatalarını örneklerle açıklayacak ve Yargıtay'ın konuya ilişkin yerleşik yaklaşımını değerlendireceğiz.
Fazla çalışma sürelerinin nasıl hesaplanacağı, 4857 sayılı İş Kanunu ile bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği kapsamında düzenlenmiştir. Fazla çalışma hesabına ilişkin en çok tartışılan hükümlerden biri ise Yönetmeliğin 5. maddesinde yer alan yarım saat ve bir saate tamamlama kuralıdır.
Yönetmeliğin ilgili hükmü şu şekildedir:
"Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır."
İlk bakışta oldukça açık gibi görünen bu hüküm, uygulamada farklı şekillerde yorumlanabilmektedir. Özellikle bazı işyerlerinde, puantaj kayıtlarında veya bilirkişi raporlarında günlük çalışma süresinin sonunda kalan 10, 20, 30 ya da 45 dakikalık sürelerin doğrudan yarım saate veya bir saate tamamlandığı görülmektedir.
Oysa Yönetmelik hükmünün amacı, günlük çalışma sürelerini yuvarlamak değildir. Hükmün nasıl uygulanması gerektiği konusunda Yargıtay'ın yıllardır istikrarlı şekilde benimsediği yaklaşım, öncelikle haftalık fazla çalışma süresinin gerçek çalışma süreleri esas alınarak hesaplanması, ardından gerekiyorsa yalnızca hesaplanan fazla çalışma süresine yarım saat veya bir saate tamamlama kuralının uygulanması yönündedir.
Dolayısıyla Yönetmeliğin 5. maddesi tek başına değerlendirildiğinde günlük çalışma sürelerinin yuvarlanabileceği düşünülse de, Yargıtay kararları birlikte incelendiğinde bu hükmün uygulama alanının yalnızca fazla çalışma süresinin hesaplanmasından sonraki aşama olduğu açıkça görülmektedir.
Bu nedenle fazla mesai hesaplamalarında hem Yönetmelik hükmünün hem de Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarının birlikte değerlendirilmesi, hatalı hesaplamaların ve olası işçilik alacağı uyuşmazlıklarının önlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.
İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinde yer alan "yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır." hükmü, uygulamada en fazla yanlış yorumlanan düzenlemelerden biridir.
Bazı işveren, insan kaynakları uygulayıcısı ve hatta bazı bilirkişi raporlarında bu hüküm, günlük çalışma sürelerinin yuvarlanması gerektiği şeklinde değerlendirilmektedir. Örneğin;
7 saat 45 dakika çalışma → 8 saat,
8 saat 20 dakika çalışma → 8 saat 30 dakika,
9 saat 40 dakika çalışma → 10 saat,
şeklinde hesaplamalar yapılabilmektedir.
Ancak Yönetmelik hükmü bu şekilde yorumlandığında, işçinin fiilen çalışmadığı süreler de çalışma süresine eklenmiş olmakta ve haftalık çalışma süresi gerçekte olduğundan daha fazla hesaplanmaktadır. Bunun sonucunda fazla mesai süresi ve buna bağlı olarak ödenecek fazla çalışma ücreti de hatalı şekilde artabilmektedir.
Oysa Yönetmelik'te yer alan tamamlama kuralının amacı, günlük çalışma sürelerini değiştirmek veya her günün sonunda ayrı bir yuvarlama yapmak değildir. Fazla çalışmanın tanımı gereği esas alınması gereken süre, haftalık çalışma süresidir. Nitekim 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmalar olarak tanımlanmıştır.
Bu nedenle doğru hesaplama yönteminde;
İşçinin her gün fiilen çalıştığı süreler dakika hesabına kadar gerçek süreleriyle belirlenir.
Günlük çalışma süreleri herhangi bir yuvarlama yapılmaksızın toplanır.
Haftalık toplam çalışma süresi hesaplanır.
Bu toplamdan 45 saat düşülerek fazla çalışma süresi tespit edilir.
Yönetmelikte öngörülen yarım saat ve bir saate tamamlama kuralı, yalnızca hesaplanan fazla çalışma süresi açısından uygulanır.
Bu yaklaşım, hem İş Kanunu'nun fazla çalışma sistematiğine hem de Yargıtay'ın yıllardır istikrarlı şekilde benimsediği içtihatlara uygundur. Nitekim Yargıtay, günlük çalışma sürelerinin tek tek yuvarlanarak haftalık toplamın oluşturulmasının hukuka aykırı olduğunu; yuvarlama yapılacaksa bunun ancak haftalık fazla çalışma süresi belirlendikten sonra uygulanabileceğini açıkça ortaya koymuştur.
Dolayısıyla Yönetmelik'teki tamamlama kuralı, günlük puantaj kayıtlarının düzeltilmesine yönelik bir düzenleme değil; fazla çalışma süresinin hesaplanmasından sonra uygulanacak teknik bir hesaplama kuralıdır.
Fazla mesai hesaplamalarında uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, günlük çalışma sürelerinin yarım saate veya tam saate tamamlanıp tamamlanmayacağıdır. Özellikle puantaj kayıtlarında günlük çalışma süresinin 7 saat 45 dakika, 8 saat 20 dakika veya 9 saat 40 dakika olması hâlinde, bu sürelerin doğrudan 8, 8,5 veya 10 saat olarak dikkate alınması gerektiği yönünde hatalı uygulamalarla karşılaşılabilmektedir.
Oysa 4857 sayılı İş Kanunu'na göre fazla çalışma, günlük değil haftalık esas üzerinden belirlenmektedir. Fazla çalışma; haftalık 45 saati aşan çalışmalar olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle günlük çalışma sürelerinin tek tek yuvarlanarak haftalık çalışma süresinin oluşturulması, İş Kanunu'nun sistematiğiyle de bağdaşmamaktadır.
Yargıtay da konuya ilişkin verdiği emsal kararlarında bu hususu açıkça ortaya koymuştur. Yüksek Mahkeme'ye göre;
Günlük çalışma süreleri gerçek süreleri üzerinden hesaplanmalıdır.
Her günün sonunda kalan dakika süreleri yarım saate veya tam saate tamamlanmamalıdır.
Öncelikle haftalık toplam çalışma süresi belirlenmelidir.
Haftalık 45 saati aşan fazla çalışma süresi hesaplandıktan sonra, Yönetmeliğin 5. maddesinde düzenlenen tamamlama kuralı gerekiyorsa yalnızca bu fazla çalışma süresine uygulanmalıdır.
Başka bir ifadeyle, Yönetmelikte yer alan "yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır" hükmü, günlük çalışma sürelerinin yuvarlanmasına ilişkin değildir. Bu hüküm, haftalık fazla çalışma süresinin hesaplanmasının ardından uygulanacak teknik bir hesaplama kuralıdır.
Örneğin bir işçinin;
Pazartesi günü 7 saat 45 dakika,
Salı günü 7 saat 45 dakika,
Çarşamba günü 7 saat 45 dakika,
Perşembe günü 7 saat 45 dakika,
Cuma günü 7 saat 45 dakika,
Cumartesi günü ise 11 saat 15 dakika
çalıştığını varsayalım.
Hatalı uygulamada, hafta içindeki her bir 7 saat 45 dakikalık çalışma 8 saate tamamlanmakta, ardından bu süreler toplanarak haftalık çalışma süresi hesaplanmaktadır. Bu yöntem, işçinin fiilen çalışmadığı sürelerin de çalışma süresine eklenmesine neden olmakta ve fazla mesai miktarını gerçekte olduğundan fazla göstermektedir.
Oysa doğru hesaplama yönteminde, tüm günlük çalışma süreleri dakika hesabına kadar gerçek süreleriyle toplanır. Böylece haftalık çalışma süresi 50 saat olarak belirlenir. Bu durumda işçinin fazla çalışma süresi 45 saati aşan 5 saat olup, günlük sürelerin ayrı ayrı yuvarlanması suretiyle 6 saat fazla çalışma hesaplanması hukuken doğru değildir.
Nitekim Yargıtay, birbirini takip eden kararlarında bu hesaplama yönteminin hatalı olduğunu açıkça ifade etmiş ve günlük çalışma sürelerinin ayrı ayrı yuvarlanarak fazla mesai hesabı yapılmasını hukuka aykırı bularak yerel mahkeme kararlarını bozmuştur. Bu yaklaşım, günümüzde fazla çalışma hesaplamalarında yerleşik içtihat niteliğini taşımaktadır.
Fazla çalışma hesabında yarım saat ve bir saate tamamlama kuralının nasıl uygulanacağı konusunda Yargıtay'ın yaklaşımı yıllar içerisinde istikrarlı hâle gelmiştir. Özellikle aşağıda yer verilen iki emsal karar, Yönetmeliğin 5. maddesinin nasıl yorumlanması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Her iki kararda da ortak sonuç; günlük çalışma sürelerinin değil, haftalık fazla çalışma süresinin esas alınması gerektiği yönündedir.
Bu dosyada uyuşmazlık, fazla çalışma ücretinin hangi yöntemle hesaplanacağına ilişkindir. Bilirkişi, işçinin hafta içi 9 saat 45 dakika, cumartesi günü ise 4 saat 45 dakika çalıştığını kabul etmiş; Yönetmeliğin 5. maddesindeki tamamlama kuralını günlük çalışma sürelerine uygulayarak hafta içindeki çalışmaları 10 saate, cumartesi günkü çalışmayı ise 5 saate tamamlamıştır. Bu yöntem sonucunda işçinin haftalık çalışma süresi 55 saat, fazla çalışma süresi ise 10 saat olarak hesaplanmıştır.
Yargıtay ise bu hesaplama yöntemini hukuka aykırı bulmuştur. Kararda açıkça ifade edildiği üzere, Yönetmeliğin 5. maddesi günlük çalışma süresinin tamamlanmasını değil, haftalık 45 saati aşan fazla çalışma süresi belirlendikten sonra ortaya çıkan sürenin yarım saat veya bir saate tamamlanmasını düzenlemektedir. Bu nedenle günlük çalışma sürelerinin tek tek yuvarlanması suretiyle fazla çalışma hesabı yapılamayacağı belirtilmiş ve yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Yargıtay, bu kararında da aynı hukuki ilkeyi bir kez daha vurgulamıştır. Somut olayda bilirkişi, işçinin haftanın beş günü 7 saat 45 dakika, haftanın bir günü ise 11 saat 15 dakika çalıştığını kabul etmiş; hafta içindeki 7 saat 45 dakikalık çalışmaları 8 saate yuvarlayarak haftalık fazla çalışma süresini 6 saat olarak hesaplamıştır.
Yargıtay bu yöntemin doğru olmadığını belirterek, günlük çalışma sürelerinin ayrı ayrı yuvarlanmasının fazla çalışma miktarını gerçekte olduğundan fazla gösterdiğini ifade etmiştir. Karara göre öncelikle işçinin fiili çalışma süreleri esas alınmalı, haftalık toplam çalışma süresi hesaplanmalı ve bu örnekte haftalık çalışma süresi 50 saat, fazla çalışma süresi ise 5 saat olarak kabul edilmelidir. Ancak bundan sonra Yönetmeliğin 5. maddesindeki tamamlama kuralı uygulanabilir. Bu gerekçeyle yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Her iki karar birlikte değerlendirildiğinde Yargıtay'ın benimsediği hukuki yaklaşım oldukça nettir:
Günlük çalışma süreleri dakika hesabına kadar gerçek süreleriyle dikkate alınmalıdır.
Günlük çalışma süreleri yarım saate veya tam saate tamamlanmamalıdır.
Fazla çalışma hesabı haftalık çalışma süresi esas alınarak yapılmalıdır.
Haftalık 45 saati aşan fazla çalışma süresi belirlendikten sonra, Yönetmeliğin 5. maddesinde düzenlenen yarım saat ve bir saate tamamlama kuralı uygulanmalıdır.
Dolayısıyla işverenler, bordro uzmanları, insan kaynakları profesyonelleri ve bilirkişiler tarafından yapılacak fazla çalışma hesaplamalarında, yalnızca Yönetmelik hükmünün lafzı değil, Yargıtay'ın yerleşik içtihatları da birlikte değerlendirilmelidir. Aksi yönde yapılacak hesaplamalar, işçilik alacağı davalarında hesap hatasına neden olabilecek ve yargılama sürecinde kararların bozulması sonucunu doğurabilecektir.
Yargıtay kararlarının daha iyi anlaşılabilmesi için aşağıdaki örneği inceleyelim.
Bir işçinin çalışma sürelerinin aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım:
| Gün | Fiili Çalışma Süresi |
|---|---|
| Pazartesi | 7 saat 45 dakika |
| Salı | 7 saat 45 dakika |
| Çarşamba | 7 saat 45 dakika |
| Perşembe | 7 saat 45 dakika |
| Cuma | 7 saat 45 dakika |
| Cumartesi | 11 saat 15 dakika |
Bazı uygulamalarda günlük çalışma süreleri tek tek yuvarlanmaktadır.
| Gün | Fiili Süre | Hatalı Yuvarlama |
|---|---|---|
| Pazartesi | 7 saat 45 dakika | 8 saat |
| Salı | 7 saat 45 dakika | 8 saat |
| Çarşamba | 7 saat 45 dakika | 8 saat |
| Perşembe | 7 saat 45 dakika | 8 saat |
| Cuma | 7 saat 45 dakika | 8 saat |
| Cumartesi | 11 saat 15 dakika | 11 saat |
Bu yönteme göre;
Hafta içi çalışma: 40 saat
Cumartesi çalışma: 11 saat
Haftalık toplam çalışma: 51 saat
Fazla çalışma: 6 saat
Bu hesaplama yöntemi, günlük çalışma sürelerinin gerçeğe aykırı şekilde yuvarlanması nedeniyle Yargıtay tarafından hukuka uygun kabul edilmemektedir.
Yargıtay'ın kabul ettiği yöntemde ise günlük çalışma süreleri hiçbir şekilde değiştirilmez.
| Gün | Gerçek Çalışma Süresi |
|---|---|
| Pazartesi | 7 saat 45 dakika |
| Salı | 7 saat 45 dakika |
| Çarşamba | 7 saat 45 dakika |
| Perşembe | 7 saat 45 dakika |
| Cuma | 7 saat 45 dakika |
| Cumartesi | 11 saat 15 dakika |
Bu durumda hesaplama şu şekilde yapılır:
5 gün × 7 saat 45 dakika = 38 saat 45 dakika
1 gün × 11 saat 15 dakika = 11 saat 15 dakika
Haftalık toplam çalışma süresi = 50 saat
Yasal haftalık çalışma süresi = 45 saat
Fazla çalışma süresi = 5 saat
Görüldüğü üzere günlük çalışma süreleri yuvarlanmadığında işçinin haftalık çalışma süresi 50 saat, fazla çalışma süresi ise 5 saat olmaktadır. Günlük sürelerin tek tek yuvarlanması ise fazla çalışma süresini 6 saate çıkarmakta ve işçinin fiilen çalışmadığı sürelerin de çalışma süresine eklenmesi sonucunu doğurmaktadır.
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre doğru yöntem; önce fiili çalışma sürelerini esas alarak haftalık toplam çalışma süresini belirlemek, ardından 45 saati aşan fazla çalışma süresini hesaplamak ve gerekiyorsa yalnızca bu fazla çalışma süresine Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinde yer alan yarım saat ve bir saate tamamlama kuralını uygulamaktır.
Bu nedenle günlük çalışma sürelerinin tek tek yarım saate veya tam saate tamamlanması suretiyle fazla mesai hesabı yapılması hukuken isabetli değildir ve Yargıtay'ın yerleşik kararlarına aykırılık teşkil etmektedir.
Fazla çalışma ücreti hesaplamaları, hem işverenler hem de çalışanlar açısından en fazla uyuşmazlığa konu olan işçilik alacakları arasında yer almaktadır. Bu uyuşmazlıkların önemli bir kısmı ise mevzuatın yanlış yorumlanmasından veya hesaplama yöntemindeki hatalardan kaynaklanmaktadır. Aşağıda uygulamada en sık karşılaşılan hatalara yer verilmiştir.
En yaygın hata, işçinin günlük çalışma süresinin sonunda kalan dakikaların her gün ayrı ayrı yarım saate veya tam saate tamamlanmasıdır.
Örneğin;
7 saat 45 dakika → 8 saat,
8 saat 20 dakika → 8 saat 30 dakika,
9 saat 40 dakika → 10 saat,
şeklinde yapılan hesaplamalar, haftalık çalışma süresini gerçekte olduğundan fazla göstermektedir.
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre bu yöntem doğru değildir. Günlük çalışma süreleri gerçek süreleriyle dikkate alınmalı, yuvarlama gerekiyorsa yalnızca haftalık fazla çalışma süresi belirlendikten sonra uygulanmalıdır.
4857 sayılı İş Kanunu'na göre fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Buna rağmen uygulamada bazı hesaplamalarda günlük çalışma süresi esas alınarak doğrudan fazla mesai hesaplandığı görülmektedir.
Oysa haftalık toplam çalışma süresi belirlenmeden fazla çalışma hesabı yapılması hatalı sonuçlara yol açabilir.
Ara dinlenmeleri, kural olarak çalışma süresinden sayılmaz. Ancak uygulamada yemek molası veya dinlenme sürelerinin yanlışlıkla çalışma süresine eklenmesi nedeniyle fazla mesai miktarı gerçekte olduğundan yüksek hesaplanabilmektedir.
Bu nedenle öncelikle fiili çalışma süresinin doğru tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Elektronik giriş-çıkış kayıtları, PDKS kayıtları, vardiya çizelgeleri ve ücret bordroları arasında farklılık bulunması, fazla çalışma hesaplamalarının sağlıklı yapılmasını zorlaştırmaktadır.
İşverenlerin puantaj kayıtlarını düzenli şekilde tutmaları ve bordro kayıtlarıyla uyumlu hâle getirmeleri, olası iş davalarında önemli bir ispat avantajı sağlayacaktır.
İş hukuku uygulamaları yalnızca kanun ve yönetmelik hükümlerinden ibaret değildir. Yargıtay'ın yerleşik kararları da uygulamaya yön vermektedir.
Özellikle fazla çalışma hesabında yarım saat ve bir saate tamamlama kuralının nasıl uygulanacağı konusunda Yargıtay'ın istikrarlı yaklaşımı açık olmasına rağmen, bazı hesaplamalarda hâlen günlük çalışma sürelerinin yuvarlandığı görülmektedir. Bu durum, işçilik alacaklarının yanlış hesaplanmasına ve uyuşmazlıkların yargıya taşınmasına neden olabilmektedir.
Fazla çalışma hesaplamalarında hata yapılmaması için aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi tavsiye edilmektedir:
Günlük çalışma sürelerini dakika bazında gerçek süreleriyle kayıt altına alın.
Ara dinlenmelerini çalışma süresinden doğru şekilde düşerek fiili çalışma süresini belirleyin.
Haftalık toplam çalışma süresini hesapladıktan sonra yalnızca 45 saati aşan kısmı fazla çalışma olarak değerlendirin.
Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesindeki tamamlama kuralını yalnızca fazla çalışma süresine uygulayın.
Hesaplamalarınızı Yargıtay'ın güncel içtihatları doğrultusunda periyodik olarak gözden geçirin.
PDKS kayıtları, puantajlar ve bordrolar arasında tam uyum sağlayarak olası uyuşmazlıkların önüne geçin.
Doğru yöntemle yapılan fazla çalışma hesaplamaları; işverenlerin hukuki risklerini azaltırken, çalışanların da hak ettikleri fazla çalışma ücretini eksiksiz almalarını sağlayacaktır.
İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesine göre, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat olarak değerlendirilir. Ancak bu kural günlük çalışma süresine değil, haftalık fazla çalışma süresine uygulanmalıdır.
Hayır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre günlük çalışma süreleri gerçek süreleriyle dikkate alınmalıdır. Örneğin 7 saat 45 dakikalık çalışma, doğrudan 8 saat olarak kabul edilemez. Günlük sürelerin tek tek yuvarlanması hukuka uygun değildir.
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca fazla çalışma haftalık esas üzerinden hesaplanır. Haftalık toplam çalışma süresi belirlendikten sonra 45 saati aşan kısım fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Hayır. İşçinin fiili çalışma süresi 7 saat 45 dakikadır ve hesaplamada bu süre esas alınmalıdır. Günlük çalışma süresinin 8 saate tamamlanması, Yargıtay kararlarına göre doğru bir uygulama değildir.
Öncelikle işçinin günlük fiili çalışma süreleri dakika bazında belirlenmeli ve haftalık toplam çalışma süresi hesaplanmalıdır. Daha sonra 45 saati aşan süre fazla çalışma olarak tespit edilmelidir. Tamamlama kuralı ise gerekiyorsa en son aşamada uygulanmalıdır.
Yargıtay, günlük çalışma sürelerinin ayrı ayrı yuvarlanmasını hukuka aykırı bulmaktadır. Verilen emsal kararlarda, günlük sürelerin gerçek halleriyle toplanması ve yalnızca haftalık fazla çalışma süresinin belirlenmesinden sonra Yönetmelik'teki tamamlama kuralının uygulanması gerektiği açıkça belirtilmiştir.
Yargıtay'ın emsal kararlarına göre bilirkişinin günlük çalışma sürelerini ayrı ayrı yarım saate veya tam saate tamamlayarak hesaplama yapması doğru değildir. Bu şekilde hazırlanan bilirkişi raporları bozma nedeni olabilmektedir.
İşverenler; puantaj kayıtlarını doğru tutmalı, ara dinlenmelerini çalışma süresinden düşmeli, haftalık çalışma süresini fiili çalışmaya göre hesaplamalı ve fazla çalışma hesabını Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına uygun şekilde yapmalıdır. Böylece olası işçilik alacağı uyuşmazlıklarının ve hesaplama hatalarının önüne geçilebilir.
Fazla çalışma hesaplamalarında doğru yöntemin uygulanması, hem çalışanların hak kaybına uğramaması hem de işverenlerin hukuki risklerle karşılaşmaması açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinde yer alan yarım saat ve bir saate tamamlama kuralı, uygulamada sıklıkla yanlış yorumlanmakta ve günlük çalışma sürelerinin yuvarlanması suretiyle hatalı fazla mesai hesaplamaları yapılabilmektedir.
Oysa Yargıtay'ın yerleşik içtihatları açık bir şekilde göstermektedir ki, günlük çalışma süreleri gerçek süreleri üzerinden hesaplanmalı, haftalık toplam çalışma süresi belirlendikten sonra yalnızca 45 saati aşan fazla çalışma süresi dikkate alınmalıdır. Yönetmelikte yer alan tamamlama kuralı ise ancak bu aşamadan sonra uygulanabilir.
Bu nedenle işverenlerin, insan kaynakları profesyonellerinin, bordro uzmanlarının ve bilirkişilerin fazla çalışma hesaplamalarını yalnızca mevzuat hükümlerine değil, Yargıtay'ın yerleşik uygulamalarına da uygun şekilde yürütmeleri büyük önem taşımaktadır. Doğru hesaplama yöntemi; iş uyuşmazlıklarının azalmasına, bordro süreçlerinin sağlıklı yürütülmesine ve olası işçilik alacağı davalarının önlenmesine önemli katkı sağlayacaktır.
Karar Tarihi: 06.03.2019
Kararın Özeti:
Yargıtay, fazla çalışma hesabında günlük çalışma sürelerinin ayrı ayrı yarım saate veya tam saate tamamlanmasının hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Kararda, Yönetmeliğin 5. maddesindeki tamamlama kuralının günlük çalışma sürelerine değil, haftalık 45 saati aşan fazla çalışma süresine uygulanması gerektiği açıkça belirtilmiş ve bu nedenle yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Karar Tarihi: 23.01.2020
Kararın Özeti:
Yargıtay, günlük çalışma sürelerinin tek tek yuvarlanarak haftalık fazla çalışma hesabı yapılamayacağını bir kez daha vurgulamıştır. Kararda, önce işçinin fiili çalışma sürelerinin gerçek halleriyle toplanması, haftalık çalışma süresinin belirlenmesi ve yalnızca 45 saati aşan fazla çalışma süresine tamamlama kuralının uygulanması gerektiği ifade edilmiştir. Günlük çalışma sürelerinin yuvarlanması suretiyle fazla çalışma süresinin artırılması hukuka aykırı bulunmuş ve yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Fazla çalışma hesaplamaları, ücret bordroları, SGK uygulamaları ve iş hukuku süreçlerinde yapılacak küçük bir hesaplama hatası dahi işverenler açısından önemli maliyetlere ve hukuki uyuşmazlıklara neden olabilmektedir. Bu nedenle bordrolama süreçlerinin güncel mevzuata ve Yargıtay içtihatlarına uygun şekilde yürütülmesi büyük önem taşır.
HRD Danışmanlık olarak işletmelere uçtan uca profesyonel danışmanlık hizmetleri sunuyoruz. Başlıca hizmetlerimiz şunlardır:
Dış Kaynak Bordrolama (Payroll Outsourcing)
Ar-Ge ve Teknopark Bordrolama Hizmetleri
İnsan Kaynakları Danışmanlığı
İş Hukuku Danışmanlığı
SGK Mevzuatı ve Uygulama Danışmanlığı
SGK Teşvik Danışmanlığı
Ücret ve Yan Hak Yönetimi
PDKS ve Puantaj Süreçlerinin Yönetimi
İşe Giriş, İşten Ayrılış ve Bordro Operasyonları
İnsan Kaynakları ve Bordro Eğitimleri
Alanında uzman ekibimizle, işletmenizin bordro ve insan kaynakları süreçlerini mevzuata uygun, güvenilir ve sürdürülebilir şekilde yönetmenize destek oluyoruz.
İletişim
Web Sitesi: www.hrddanismanlik.com
E-posta: bilgi@hrddanismanlik.com
Telefon: 0850 850 0 473 (HRD)
Daha fazla iş hukuku ve bordro içeriği için HRD Voice mobil uygulamasını App Store ve Google Play üzerinden indirebilir, güncel mevzuat gelişmelerini takip edebilirsiniz.
Copyright © 2025 
All Rights
Reserved
